Türkiye genelindeki bazı sabit/ankesör telefon numaralarından örgütsel amaçlı tekil veya ardışık şekilde aramaların yapıldığı iddiaları üzerine Emniyet birimleri tarafından yapılan analiz ve değerlendirmeler neticesinde Türkiye genelinde bu amaçla kullanıldığı değerlendirilen sabit/ankesör telefonlardan münferit, periyodik ve ardışık aranan kişilere yönelik operasyonel faaliyetler icra edilmiş ve halen bu kapsamdaki faaliyetlere devam edilmektedir.
Ardışık ve Periyodik Arama
Başlatılan soruşturma veya eden mahkemelerde periyodik veya ardışık arama tabirlerinin net bir tanımı yer almamaktadır. Farklı dosyalarda yer alan tanımlar ise birbiriyle çelişebilmektedir. Periyodik arama, belli bir zaman, arama ve kişi açısından periyot ve tekrar gerektiren aramalar olarak ifade edilmektedir. Teknik olarak zamanlanmış her türlü arama bu kategoriye girebilir. Haftada bir, iki haftada bir, ayda bir, vb. belirli bir periyotla gerçekleşen aramaların bu tanım kapsamına girebileceği değerlendirilmektedir.
İki aramanın ardışık kabul edilebilmesi için aynı ankesörlü/kontörlü hattan ve mutlaka peş peşe arama olması gerektiği değerlendirilmektedir. Ancak yukarıda illiyet konusunun açıklamasında yer aldığı gibi, ardışık aramalar insan eliyle olabileceği gibi otomatik numara çevirme vb. bazı programlar vasıtasıyla da olabilir.
Ardışık ve periyodik arama terimlerinden soruşturma ve kovuşturma birimlerinin kastı ve bu terimlerinin tanımlarının sınırının netleştirilmesi ve uygulamada birlik sağlanmasının önem arz ettiği açıktır. (Ankesörlü/Kontörlü Telefon Aramaları İsnatlı Yargılamalar Üzerine Teknik Ve Hukuki Değerlendirmeler Rapor)
Örgütsel Amaçlı Ardışık Aramalara Yönelik EGM Raporu
Emniyet Genel Müdürlüğü sabit telefon hatlarının örgütsel iletişimine yönelik olarak 11 Aralık 2018 tarihinde hazırladığı Kontörlü (Büfe)Sabit /Ankesörlü Telefon Hattı ile İletişim Modeli Değerlendirmesi konulu raporunu soruşturma makamlarına göndermiştir. Söz konusu raporda, sabit telefonlar ile hedef şahısların aranması sırasında kullanılan taktik ve teknikler ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Bu rapora göre mahrem yapı sorumlusu kişinin hedef askeri personeli aramasına yönelik yapılan tespitte, ardışık olarak aranan kişiler arasında ortalama 50-90 saniyelik bir süre bulunduğu tespit etmiş olup, sürenin uzunluğu ve kısalığının değişkenlik gösterebileceği ilave edilmiştir.
- Sorumlu şahıs tarafından aranan askeri personelin rütbe/makam olarak genelde denk oldukları (Aranan astsubay ise ardışık aranan kişinin de Astsubay, Subay ise ardışık aranan kişinin de Subay olması gibi),
- Aynı şekilde kuvvetlerinin de denk olduğu (Aranan jandarma ise ardışık aranan kişinin de jandarma, aranan KKK personeli ise ardışık aranan kişinin de KKK personeli olması gibi),
- Her askeri personelin ayrı bir sabit numaradan aranması ve aynı kişiyi sonraki aramalarda aynı noktadan aramaması yönünde talimatların olması,
- Görüşmelerin uzun süreli olmamasına özen gösterildiği, kısa ve öz olarak yapılacak program hakkında bilgilendirmelerde bulunulduğu, aramaların genellikle mesai saatleri dışında yapıldığı,
- Arama işlemi sonrasında gizlilik (son aradığı numaranın telefon hafızasında kalmasını önlemek) ve sözde tedbir amaçlı olarak rastgele numaraların çevrildiği, redial (geri arama) tuşu ile son aranan kişinin tespiti önlenmeye çalışıldığı ifade edilmiştir.
Ardışık İki Arama Arasında Makul Süre
İki ardışık (peş peşe) arama arasında tonlama süresi ve aramanın kurulma süreleri toplamı kadar süre ihtiyacı bulunmaktadır. Bu süreler toplandığında (1,54 sn + 2 sn + 8 sn) toplamda 11,54 saniyelik bir süre sadece teknik zorunluluklar nedeniyle gereklidir.
Ancak bu sürelere arayanın tuşlama esnasındaki gecikmeleri, birçok teknik nedenden kaynaklanabilecek başka gecikmeler ile en önemlisi karşı tarafın cihazı uyarı vermeye başladıktan sonra açana kadarki gecikmesi dâhil değildir. Hayatın olağan akışında (ve ülkemizde) telefonun hemen çalma esnasında açılması şeklinde değil, arayan numaraya bakılması akabinde ikinci çalma sonrasında açılması yaygındır.
Yukarıdaki açıklamalar dikkate alındığında, yazarlar iki ardışık arama arasında bulunması gerekli makul sürenin teknik gereklilikler nedeniyle 20 saniye mertebesinde olduğunu, iki ardışık arama arasında 20 saniye altında süre olan kayıtların irdelenmesi gerektiğini değerlendirmektedir.
Teknik İmkânsızlık
Yukarıda “Ardışık İki Arama Arasında Makul Süre” başlığında açıklandığı şekilde sabit bir hattan devam eden bir arama kapatılıp başka bir GSM hattı arandığında, iki arama arasında olması gereken teknik sürenin asgari 20 saniye olduğu değerlendirilmiştir. Dolayısıyla iki arama arasındaki süre açısından 1-19 saniye aralığındaki tüm aramalar “Teknik İmkansızlık” şeklinde tanımlanmıştır. Teknik imkânsızlık tespit edilen sabit hat HTS kayıtları, verilerin iç tutarlılığı ve anlamlılığını şüpheli hale getirecektir.
Sabit Hatlardan Aranma Durumu
BTK tarafından C.Başsavcılıkları ve mahkemelere gönderilen HTS verilerine ait dosyaların Sabit Telekomünikasyon Hizmetleri başlıklı açıklamasında, HTS kayıtlarında 0 saniye olarak görülen aramalara ilişkin olarak aşağıdaki açıklamaları göndermektedir.
STH (Sabit Telekomünikasyon Hizmetleri) işletmecileri tarafından üretilen kayıtlarda, iletişime dair trafik taşıma hizmetlerine ait bilgiler yer almaktadır. STH operatörleri üzerinden gerçekleşen bir iletişim kaydında, trafiğin taşındığı her sistemin ayrı bir kayıt üretmesi nedeniyle, aynı iletişime ait birden fazla kayıt bulunabilmektedir.
Sabit (PSTN= Public Switched Telephone Network) ve STH işletmecilerine ait kayıtlarda 0 (sıfır) saniyelik kayıtlar bulunabilmektedir. Bu tip kayıtlar bir çağrı girişimi olduğunu ifade etmektedir. Aranılan kişinin telefonunun kapalı olması, ulaşılamaması, sistemlerdeki hata veya yurtdışı aramalarda çağrının aranılan ülke işletmecisine teslim edilememesi nedeniyle ilgili numaraya başarılı bir çağrının başlatılamadığı durumlarda STH işletmeci sistemi tarafından “0” sn’lik arama girişimi kayıtları oluşturulmaktadır.
BTK Başkanlığının yukarıdaki teknik açıklaması ışığında, bir aboneye ait HTS verileri içerisinde 0 saniyelik bir kaydın bulunması, o abonenin sabit hattan arandığını göstermeyecektir.
Gelen ve Giden Arama Kayıtları Eşleştirilmesi
Bir Telekom abonesine ait HTS verileri BTK’dan talep edildiğinde, sorgu zaman kriterine uygun olarak o aboneye ait Giden Aramalar (Baz) ile Gelen Aramalar (Karşı Baz)’a ait veriler listelenerek gönderilmekte, başarılı bir arama neticesinde, aramaya ait log bilgileri (Numara, tip, diğer numara, tarih ve süre gibi) kayıt altına alınmaktadır.
Verilerin güvenli şekilde saklanması neticesinde, Baz ve Karşı Baz içerisindeki veriler birbirlerini destekleyebilecek durumda olup, bir aboneye ait HTS verilerinin incelenmesinde, aboneye ait Giden Aramalar (Baz) ile Gelen Aramalar (Karşı Baz)’a ait aramaları bir arada değerlendirilmesi gerekmektedir.